خواجه نصير الدين الطوسي ( كوشش مصطفى بروجردى )

21

بازنگارى اساس الاقتباس ( فارسى )

فن اوّل : مباحث الفاظ فصل اوّل : كيفيت دلالت الفاظ بر معانى دلالت تواطى دلالت مطابقه دلالت تضمن دلالت التزام كسانى كه لغات را وضع مىنمايند ، الفاظ را در مقابل معانى وضع كرده و قرار داده‌اند ، تا عقلا به وسيلهء الفاظ بتوانند معانى را درك كنند . اين‌گونه دلالت ، دلالت تواطى ناميده مىشود . ويژگى دلالت تواطى اين است كه اولا در ارتباط با وضع و قرارداد است و ثانيا فقط مخصوص انسان‌ها است . زيرا در دلالت طبعى - كه از راه تواطى نيست - ديگر حيوانات با انسان مشتركند . براى دلالت طبعى مىتوانيم صداهاى پرندگان را مثال بزنيم . اگر ما در معانى موجود در ذهن خود تأمل كنيم ، درمىيابيم كه در برخى موارد ، يك معنا بر معنايى ديگر دلالت مىكند . بدين‌صورت كه معنايى داراى اجزايى است و هنگامى كه آن معنا در ذهن حاضر مىشود ، آن اجزا نيز در ذهن تصور مىگردند . مانند معناى خانه كه به هنگام خطور در ذهن معناى ديوار ، در ، پنجره و . . . نيز در ذهن حاضر مىگردد . در برخى موارد هم مىبينيم هنگام تصور يك معنا در ذهن ، معنايى ديگر كه لازمهء آن معنا است ، همراه با آن در ذهن خطور مىكند . مثلا هنگامى كه معناى سقف را تصور مىكنيم ، بلافاصله معناى ديوار نيز در ذهن حاضر مىشود ، زيرا سقف بدون ديوار نمىتواند وجود داشته باشد .